Tης Ζακλίν Σιάνου Συμβούλου Ψυχικής Υγείας Συνθετικής προσέγγισης & Κλινικής Υπνοθεραπεύτριας
Η περίοδος μετά τον τοκετό (γνωστή και ως «λοχεία» (postpartum), είναι μια από τις πιο απαιτητικές και μεταβατικές φάσεις στη ζωή μιας γυναίκας. Σε γενικές γραμμές, η μητρότητα συχνά περιγράφεται ως μια ευτυχισμένη εμπειρία, πολλές γυναίκες όμως βιώνουν σημαντικές ψυχικές και συναισθηματικές προκλήσεις. Οι κοινωνικές, οι βιολογικές και οι ψυχολογικές αλλαγές σε αυτή την περίοδο, ίσως επηρεάσουν τη συνολική ευεξία της μητέρας και ίσως δημιουργήσουν την ανάγκη για κατάλληλη υποστήριξη και ψυχολογική παρέμβαση.
Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι μητέρες στη Λοχεία
Οι αλλαγές που βιώνει μια μητέρα βιώνονται σε σωματικό επίπεδο αλλά και στην ψυχική υγεία της.
- Βιολογικές & Ορμονικές Μεταβολές
Αμέσως μετά τον τοκετό, τα επίπεδα κυρίως των οιστρογόνων και της προγεστερόνης, μειώνονται αυτόματα. Η μείωση αυτή μπορεί να επηρεάσει άμεσα τη διάθεση και να οδηγήσει την μητέρα σε συναισθηματικές διακυμάνσεις. Ταυτόχρονα, η σωματική κόπωση λόγω αποκατάστασης από τον τοκετό, η έλλειψη ύπνου, η απαιτητική φροντίδα του βρέφους μπορούν να εντείνουν τη συναισθηματική καταπόνηση.
- Ψυχολογικές Προκλήσεις: Baby Blues, Επιλόχειος Κατάθλιψη & Ψύχωση
Με βάση ερευνητικά στοιχεία, περίπου το 70 – 80% των μητέρων, βιώνουν τις πρώτες ημέρες μετά τον τοκετό τα λεγόμενα «baby blues». Είναι μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από κυκλοθυμία, ευσυγκινησία, άγχος και αίσθημα αβεβαιότητας. Τα συμπτώματα αυτά συνήθως υποχωρούν μέσα σε δύο – τρεις εβδομάδες.
Ωστόσο, περίπου το 10 – 20 % των μητέρων αναπτύσσουν επιλόχειο κατάθλιψη, μια πιο σοβαρή μορφή ψυχικής διαταραχής που μπορεί να διαρκέσει βδομάδες ή και μήνες. Τα βασικά συμπτώματα μπορούν να περιλαμβάνουν επιπρόσθετα επίμονη θλίψη, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, αίσθημα ανεπάρκειας και ενοχών, δυσκολία στη φροντίδα του βρέφους, αλλαγές στον ύπνο και στην όρεξη/διατροφή.
Σε σπανιότερες περιπτώσεις, εμφανίζεται η επιλόχειος ψύχωση (περίπου 1-2 γυναίκες στις 1.000). Η επιλόχειος ψύχωση είναι μια σοβαρή ψυχιατρική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από ψευδαισθήσεις, μανιακές/καταθλιπτικές συμπεριφορές και αποσύνδεση από την πραγματικότητα. Η συγκεκριμένη ψυχιατρική κατάσταση χρήζει άμεσης ιατρικής παρέμβασης.
Φυσικά, όλα τα ανωτέρω, χρειάζονται να εξεταστούν από ειδικό ψυχικής υγείας ώστε να γίνει η κατάλληλη διάγνωση.
- Συναισθηματική και κοινωνική απομόνωση
Πολλές μητέρες, μετά τον τοκετό, αρχίζουν και νιώθουν απομονωνόμενες. Η νέα συνθήκη, η πραγματικότητα της μητρότητας, αλλάζει ριζικά την καθημερινότητα τους. Οι κοινωνικές προσδοκίες, η πίεση για την «τέλεια μητέρα/μητρότητα» μπορούν να ενισχύσουν το άγχος και το αίσθημα ανεπάρκειας. Παράλληλα, οι αλλαγές στη δυναμική της σχέσης με τον σύντροφο ίσως ξεκινήσουν εντάσεις, καθώς νέοι ρόλοι και ευθύνες απαιτούν προσαρμογή και αμοιβαία κατανόησης.
- Οικονομικές και Πρακτικές δυσκολίες
Η μητρότητα ίσως συνοδεύεται και από οικονομικές ανησυχίες, ιδίως εάν η μητέρα χρειάζεται να ισορροπήσει μεταξύ επαγγελματικών υποχρεώσεων και φροντίδας παιδιού. Επιπροσθέτως, η έλλειψη προσωπικού χρόνου για την αυτοφροντίδα της ή την ξεκούραση της μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια κόπωση ή και burnout.
Πώς να διαχειριστούμε της δυσκολίες της λοχείας
- Αναγνώριση των Συμπτωμάτων – Έγκαιρη Παρέμβαση = η έγκαιρη διάγνωση των συμπτωμάτων των baby blues, της επιλόχειου κατάθλιψης ή του άγχους είναι καθοριστικής σημασίας. Η μητέρα ( ή και το περιβάλλον της) πρέπει να αναγνωρίσει σημάδια επίμονης θλίψης, αίσθημα κενού, ευερεθιστότητα ή αποφυγή επαφής με το βρέφος. Σε τέτοιες περιπτώσεις η επικοινωνία με έναν ειδικό ψυχική υγείας κρίνεται απαραίτητη.
- Κοινωνική Υποστήριξη – Συμμετοχή Συντρόφου = η μητέρα ή και το περιβάλλον της δεν πρέπει να διστάζει να ζητήσει βοήθεια. Η ενεργή συμμετοχή συντρόφου, οικογένειας και φίλων μπορεί να προσφέρει ανακούφιση που είναι πραγματικά πολύτιμή. Υπάρχουν ομάδες υποστήριξης μητέρων, διαδικτυακές κοινότητες που μπορούν εξίσου να αποτελέσουν σημαντικές πηγές ενδυνάμωσης.
- Αυτοφροντίδα & Ψυχολογική Ανθεκτικότητα = η αυτοφροντίδα μπορεί να παραμεληθεί αλλά είναι ζωτικής σημασίας. Μερικές πρακτικές μέσα στην ημέρα της μητέρας μπορεί να είναι η ελαφριά φυσική δραστηριότητα ( με ή χωρίς το βρέφος), μικρά διαλείμματα μέσα στην ημέρα για ξεκούραση ή ακόμη και πρακτικές χαλάρωσης όπως είναι πρακτικές του Mindfulness και ασκήσεις αναπνοής και οραματισμού.
- Επαγγελματική Βοήθεια & Ψυχοθεραπεία = ο σημαντικότερος τρόπος διαχείρισης και βοήθειας. Εάν τα συμπτώματα είναι επίμονα, έντονα και για περισσότερο από 3 μήνες, τότε καλό θα ήταν η μητέρα να ζητήσει υποστήριξη από κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας. Σε ορισμένες περιπτώσεις η φαρμακευτική αγωγή ίσως κριθεί απαραίτητη σε συνδυασμό με την ψυχοθεραπεία για καλύτερα αποτελέσματα.
Συμπερασματικά, θα λέγαμε πως η περίοδος της λοχείας είναι μια δύσκολη, απαιτητική αλλά φυσιολογική περίοδος προσαρμογής της μητέρας. Συνοδεύεται από πολλές προκλήσεις, ευχάριστες και μη. Είναι σημαντικό όμως οι μητέρες να γνωρίζουν πως δεν είναι μόνες και ότι η ψυχική υγεία τους αξίζει την ίδια φροντίδα με τη σωματική. Το να ζητήσουν βοήθεια δεν είναι ένδειξη αδυναμίας, αλλά μια πράξη δύναμης, φροντίδας και αγάπης προς τον εαυτό τους και προς το παιδί τους.
Για περισσότερα Επιστημονικά άρθρα Ψυχολογίας μπορείτε να κάνετε κλικ εδώ:https://psychopedia.gr/
Για να ενημερώνεστε για όλα τα Επιμορφωτικά Σεμινάρια που αφορούν την Ψυχοπαθολογία και την Παιδοψυχολογία μπορείτε να κάνετε κλικ εδώ:https://www.seminars-psychopedia.gr/
Πηγές και Πρόσθετες Πληροφορίες
- American Psychological Association (APA) – Perinatal Mental Health
- World Health Organization (WHO) – Maternal Mental Health
- Postpartum Support International (PSI)
