Της Πηνελόπης Ξηνταροπούλου Ψυχολόγου, Ειδικευόμενη στην Συστημική-Οικογενειακή Θεραπεία
Ο ηθικός τραυματισμός περιγράφει τη βαθιά ψυχική επιβάρυνση που μπορεί να ακολουθήσει μια εμπειρία η οποία συγκρούεται με τις θεμελιώδεις αξίες ενός ανθρώπου. Αφορά καταστάσεις που κλονίζουν την αίσθησή του για το σωστό και το άδικο και μπορεί να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπει τον εαυτό του, τους άλλους και τον κόσμο.
Μπορεί να συνδέεται με μια πράξη που έκανε ο ίδιος, με κάτι που δεν κατάφερε να αποτρέψει ή με ένα γεγονός στο οποίο υπήρξε μάρτυρας. Μπορεί επίσης να προκύψει όταν αισθάνεται ότι προδόθηκε από ανθρώπους ή θεσμούς στους οποίους είχε εμπιστοσύνη. Το βάρος αφορά το νόημα που αποκτά η εμπειρία για τον άνθρωπο που τη βιώνει.
Τέτοιες εμπειρίες μπορεί να εμφανιστούν σε συνθήκες όπου οι αποφάσεις έχουν σοβαρές συνέπειες και οι επιλογές είναι περιορισμένες. Η προστασία της ανθρώπινης ζωής, η φροντίδα ευάλωτων ανθρώπων ή η αδυναμία παρέμβασης απέναντι σε σοβαρή βλάβη μπορούν να φέρουν κάποιον αντιμέτωπο με δύσκολα ηθικά ερωτήματα.
Σε ένα υποθετικό περιστατικό, ένας επαγγελματίας δεν καταφέρνει να προστατεύσει κάποιον, παρότι έκανε όσα επέτρεπαν οι συνθήκες. Αργότερα, μπορεί να επιστρέφει επίμονα στη σκέψη ότι όφειλε να είχε κάνει περισσότερα. Η ενοχή που αισθάνεται χρειάζεται να εξεταστεί μαζί με τις πραγματικές δυνατότητες και τους περιορισμούς που υπήρχαν εκείνη τη στιγμή.
Η ενοχή, η ντροπή και ο θυμός μπορεί να αποτελούν μέρος αυτής της εμπειρίας. Η ενοχή συνδέεται συχνά με μια συγκεκριμένη πράξη ή παράλειψη, ενώ η ντροπή μπορεί να επηρεάσει συνολικά την εικόνα του ανθρώπου για τον εαυτό του. Σε περιπτώσεις προδοσίας μπορεί να κυριαρχούν η δυσπιστία και η δυσκολία να εμπιστευτεί ξανά.
Οι συνέπειες μπορεί να φανούν στις σχέσεις και στην καθημερινότητα. Κάποιος μπορεί να απομακρύνεται από ανθρώπους που προηγουμένως τον στήριζαν ή να δυσκολεύεται να βρει νόημα σε έναν σημαντικό για εκείνον ρόλο. Μπορεί ακόμη να αποφεύγει να μιλήσει για όσα συνέβησαν, φοβούμενος ότι θα κριθεί ή θα απορριφθεί.
Δεν οδηγεί κάθε σύγκρουση αξιών σε ηθικό τραυματισμό. Σημασία έχουν η διάρκεια και η ένταση της επιβάρυνσης, καθώς και η επίδρασή της στη ζωή του ανθρώπου. Ο ηθικός τραυματισμός δεν αποτελεί αυτοτελή επίσημη ψυχιατρική διάγνωση. Μπορεί να συνυπάρχει με τη μετατραυματική διαταραχή στρες ή την κατάθλιψη, χωρίς να ταυτίζεται με αυτές.
Η υποστήριξη ξεκινά από τη δυνατότητα να συζητηθεί η εμπειρία με ασφάλεια και χωρίς ταπείνωση. Η συνεργασία με έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να βοηθήσει στην επεξεργασία της ενοχής και της ντροπής, στην κατανόηση της ευθύνης μέσα στις πραγματικές συνθήκες και στην επανασύνδεση με σημαντικές αξίες και σχέσεις.
Στον εργασιακό χώρο, χρειάζεται να εξετάζεται και το περιβάλλον μέσα στο οποίο λαμβάνονται δύσκολες αποφάσεις. Η δυνατότητα να ακουστούν οι ηθικές δυσκολίες και να υπάρξει ουσιαστική υποστήριξη αφορά τόσο τον εργαζόμενο όσο και τον οργανισμό στον οποίο ανήκει.
Η προσεκτική ακρόαση δίνει χώρο στον άνθρωπο να περιγράψει τι τον βαραίνει και πώς έχει επηρεαστεί η ζωή του. Μέσα από αυτή τη συζήτηση μπορούν να αναγνωριστούν οι ανάγκες του και να αναζητηθεί η κατάλληλη υποστήριξη.
Βιογραφικό Πηνελόπης Ξηνταροπούλου
Γεννήθηκα στην Αθήνα και μεγάλωσα στο Άργος. Είμαι απόφοιτη Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου του Ανατολικού Λονδίνου (University of East London) και υποψήφια διδάκτωρ (PhD Candidate).
Έχω ολοκληρώσει μεταπτυχιακές σπουδές στην Ψυχολογία της Εργασίας, καθώς και στις Τεχνολογίες Διδασκαλίας και την Τεχνητή Νοημοσύνη για τη Συμπερίληψη και τη Σχολική Συμβουλευτική.
Παράλληλα, έχω εκπαιδευτεί στη Συστημική και Οικογενειακή Ψυχοθεραπεία στο Εργαστήριο Διερεύνησης Ανθρωπίνων Σχέσεων.
Συνδυάζω τις επιστημονικές μου γνώσεις στην Ψυχολογία με μια ανθρωποκεντρική και συστημική προσέγγιση, εστιάζοντας στην ψυχική υγεία, τις ανθρώπινες σχέσεις, τη δυναμική των ομάδων, καθώς και την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη.
Για περισσότερα Επιστημονικά άρθρα Ψυχολογίας μπορείτε να κάνετε κλικ εδώ:https://psychopedia.gr/
Για να ενημερώνεστε για όλα τα Επιμορφωτικά Σεμινάρια που αφορούν την Ψυχοπαθολογία και την Παιδοψυχολογία μπορείτε να κάνετε κλικ εδώ:https://www.seminars-psychopedia.gr/
Πηγές:
Litz, B. T., & Walker, H. E. (2025). Moral Injury: An Overview of Conceptual, Definitional, Assessment, and Treatment Issues. Annual Review of Clinical Psychology, 21, 251–277.
National Center for PTSD (χ.χ.). Moral Injury. U.S. Department of Veterans Affairs.
National Center for PTSD (χ.χ.). Moral Injury and PTSD. U.S. Department of Veterans Affairs.
Purcell, N., et al. (2024). Moral injury and mental health in healthcare workers are linked to organizational culture and modifiable workplace conditions… PLOS Mental Health, 1(7), e0000085.
